Home » Columns » Is een christelijk Europa nostalgie zonder toekomst?
Het Vaticaan

Is een christelijk Europa nostalgie zonder toekomst?

Cultuurbeschouwingen over de toekomst van Europa zijn veelal somber gestemd. Het christelijk Europa is aan het eind van zijn Latijn. René Grotenhuis weigert echter om met deze gedachtestroom mee te gaan. Het christelijk geloof is toekomstgericht en heeft juist in onze tijd iets te zeggen over de zin en betekenis van het leven. 

Door René Grotenhuis

Ik las deze zomer het boek Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer. Zijn boek las ik als een lange, maar onderhoudende beschouwing over Europa als een continent dat wel een verleden heeft, maar geen toekomst. We zijn overvol met verleden, met kastelen en kathedralen, met grootse boulevards en pittoreske plekjes. Dat is ook hetgeen ons zo aantrekkelijk maakt en waarom miljoenen toeristen vanuit andere continenten ons deel van de wereld bezoeken. Ze kunnen er zich vergapen aan iets wat ze in eigen land niet of nauwelijks kunnen vinden. Elders (met name Azië) zijn nog prachtige tempels en paleizen te vinden, maar de patriciërshuizen van de Italiaanse steden uit de veertiende en vijftiende eeuw of de grachtenpanden in Amsterdam zijn vanuit globaal perspectief betrekkelijk uniek. En dus komt men naar Europa om al dat moois te aanschouwen. Deze week liet het CBS weten dat de toeristische sector steeds belangrijker wordt en inmiddels, als bijdrage aan het BNP van ons land, belangrijker is dan de bouwsector.

Einde van zijn Latijn

Pfeijffer wil ons in zijn boek laten zien dat Europa op dat verleden drijft. We hebben geen idee van onze toekomst en dus stoppen we al onze energie in het koesteren van ons verleden. Gevoegd bij de onontkoombare vergrijzing van Europa brengt het hem tot de conclusie dat het met Europa een aflopende zaak is.

De Franse wetenschapper Olivier Roy schreef ook deze zomer een boek over de vraag of Europa (nog) christelijk is. Ik moet het nog lezen, maar het dagblad Trouw onthulde in de kop van een interview met hem de kern van zijn boek: ‘Het christendom is ons verleden, niet onze toekomst’. Roy ontrafelt het geflirt van populisten met het christelijke verleden van Europa (zie o.a. Thierry Baudet) als een inhoudsloos bij elkaar grabbelen van uit hun verband en hun betekenis gehaalde opvattingen die handig ingezet worden voor de eigen politieke agenda.

Het beeld van een Avondland dat aan het einde van zijn Latijn is, dringt zich zo van verschillende kanten op. In nostalgie kijken we achterom naar wat geweest is, mijmeren bij de mooie herinneringen en koesteren de resten die we daarvan nog hebben als ons cultuurgoed. Het is verleidelijk voor gelovige christenen om in dat koor mee te zingen. Er is genoeg om op terug te kijken en weinig om naar uit te zien. Kerken zijn een vergrijzende goegemeente die het managen van de krimp tot hun belangrijkste opgave lijken te maken.

Toekomstgericht geloof

Echter: alles in mij verzet zich tegen dit hier geschetste beeld. Twee overtuigingen zijn daarbij voor mij leidend. De eerste is dat het christendom een toekomstgericht geloof is. In het evangelie spreekt Jezus voortdurend over het Koninkrijk Gods of het Koninkrijk der Hemelen. En Paulus trekt ons mee in zijn geloof dat we uitzien naar Hem die komt en naar het moment dat wij niet langer in donkere spiegels kijken, maar van aangezicht tot aangezicht Hem zullen zien. We leven als gelovigen vanuit verwachting, niet vanuit nostalgie.

De tweede overtuiging ontstaat vanuit de constatering dat ik niets zie in de antwoorden die we in de huidige tijd vinden voor de dringende vragen van het leven. Individualisering, technologie en vrijheid als opheffing van elke belemmering geven niet het antwoord op vragen naar zin en betekenis: ze vullen ons bestaan maar vervullen het niet. Ik geloof dat christenen daarom iets te zeggen hebben dat de moeite waard is. Dat doen we niet meer vanuit een dominante positie in de samenleving en met de arrogantie dat wij als enige de wijsheid in pacht hebben. Maar we zouden onze lamp onder de korenmaat zetten als we zouden denken dat onze traditie slechts iets van het verleden is en geen bijdrage meer heeft bij het zoeken naar de toekomst: laat hem schijnen voor wie in huis woont. (Paus Franciscus spreekt over de wereld als ons gemeenschappelijk huis.)

Defaitisme

Geloven dat Europa een continent zonder toekomst is (behalve als openluchtmuseum voor de rest van de wereld) en dat het christendom in Europa geen toekomst heeft, zijn een vorm van defaitisme waarmee we onszelf al te gemakkelijk ontslaan van de verantwoordelijkheid voor die toekomst.

Print Friendly, PDF & Email

1 reactie

  1. Grotenhuis denkt blijkbaar dat zijn lezers geïnteresseerd zijn in wat híj gelooft. Dat is zelfoverschatting; de Schrift is van grotere importantie en die laat deze theoloog helaas spaarzaam spreken. God en Jezus noemt hij zelden, en dan nog slechts om zijn grote misverstand z.g. kracht bij te zetten, als zou het “Rijk Gods” slechts zou kunnen slaan op een aards, materieel, tastbaar verwezenlijkt Utopia in de toekomst.
    Maar wat hebben wij en vooral de armen, de lijdenden, de eenzamen enz. aan zijn schuldgevoelens gedreven plichtenmoraal plus beloning in een verre toekomst? Zacheüs, de apostelen, Paulus, zij die wonderen van Jezus c.s. ervoeren, Woestijnvaders enz. werden in hún Hier en Nu reeds in dat Rijk Gods ge- en betrokken!
    Dat is een ander Rijk dan Grotenhuis ons steeds wil verkopen.
    De vraag is daarom: wat is het “product” dat het christendom te bieden heeft aan mensen (individueel, persoonlijk), vandaag, hier en elders? Van gebakken lucht over toekomst in een ver en onmogelijk verschiet kunnen zij én wij niet leven, gedijen!
    Wat is er daarom mis met als theologen de nadruk weer te leggen op Christus als DE WEG, en goed psychologisch te reflecteren op wat dat betekent c.q. individu plus samenleving oplevert? Grotenhuis doet of hij paus Franciscus wel verstaat, maar slaat blijkbaar alles over wat hij zegt over de dagdagelijkse liefdevolle persoonlijke omgang met God in Jezus, over gebed als Bron van leven, vreugde. Onbegrijpelijk!

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*