Home » Columns » Een leugentje om bestwil?

Een leugentje om bestwil?

Waarheid lijkt een rekbaar begrip, zeker in de politiek. Dat aan die rekbaarheid toch ook een grens zit, werd afgelopen week pijnlijk duidelijk bij het aftreden van minister Halbe Zijlstra. In een mediasamenleving zien politici zich genoodzaakt om informatie en eigen imago voortdurend bij te stellen en in te kleuren. Maar electoraal effectbejag en imagebuilding kan ook net iets te ver gaan.

Door René Grotenhuis

Na het aftreden van Halbe Zijlstra, afgelopen dinsdag, vroeg een verslaggever aan de verschillende fractievoorzitters wanneer ze voor het laatst gelogen hadden. De meesten konden het zich niet heugen, deden alsof ze heel diep nadachten en in hun geheugen moesten graven. Om vervolgens toch vast te stellen dat ze zich geen leugen meer konden herinneren. Het moest geloof ik vooral de indruk wekken dat zij niet zijn zoals Halbe. Wat hem was overkomen, zou hun echt niet gebeuren. Zij zijn niet op een leugen te betrappen.

Dat zou een geruststelling voor ons moeten zijn: we hebben alleen maar integere politici en de rotte appel Zijlstra is uit de mand verwijderd. In een tijd van fake nieuws en leugens die verkiezingen beïnvloeden, hebben we in Nederland toch maar geluk met zo’n gezelschap integere politici.

Halbe, denk ik, deed misschien wel een leugentje om bestwil. Hij had een aansprekend verhaal nodig waarbij zijn boodschap ook nog eens persoonlijk was. Geen zakelijke geopolitieke analyse, maar laten zien dat het heel dicht bij komt, dat het persoonlijk raakt. Dat spreekt kiezers aan. Hij was ervan overtuigd dat we ons veel harder moeten opstellen tegen de dreiging vanuit Rusland, dat we ons hard moeten opstellen tegenover Poetin die je niet kunt vertrouwen. En daarbij kwam het verhaal vanuit de datsja van Poetin wel heel goed van pas. In de strijd om de gunst van de kiezer is zo’n leugentje voor de goede zaak (de verdediging van het vrije westen) wel te verantwoorden. Het bleek uiteindelijk teveel electoraal effectbejag die hem deze week duur kwam te staan.

Rekbaar begrip

In de politiek is waarheid een rekbaar begrip. Tussen waarheid en leugen ligt een heel scala van halve waarheden, verzwegen waarheden, verdraaide waarheden, geïnterpreteerde waarheden. Het duurt lang voor je bij onwaarheid aankomt. En je hebt politici die heel goed in staat zijn om selectieve informatie tot zich te nemen. In de veelheid van meningen en onderzoeken is het altijd makkelijk om je ogen te sluiten voor informatie en kennis die je niet uitkomt. Klimaatsceptici zijn heel selectief in de informatie die ze gebruiken. Zoals er wetenschappers zijn die, betaald door de industrie, rapporten produceren die precies passen in de commerciële belangen van het bedrijf. Als je je onderzoek maar zo inricht en dingen die daar niet in passen buiten het ontwerp van het onderzoek weet te houden.

De mediaverdichting en -versnelling heeft een hele nieuwe dimensie aan de vraag naar waarheid en leugen gegeven. De noodzaak om een imago op te bouwen en dat vervolgens vast te houden, noodzaakt tot een voortdurend proces van ‘fotoshoppen’: informatie en beelden zo bijsnijden en inkleuren dat het past bij het beeld dat je wil laten zien. Niet de waarheid doet ertoe (waarheid is tenslotte ook maar een mening), maar het beeld van de waarheid, jouw beeld van de waarheid en de vraag of die aantrekkelijk is voor je volgers, je aanhangers, je kiezers.

Bescheidenheid

Waarheid, zeker in de politiek, begint wat mij betreft met bescheidenheid: we weten niet alles, we kennen niet alle gevolgen, we weten niet wat we in de toekomst nog zullen ontdekken. Waarheid is vooral de integriteit dat we het best mogelijke inzicht voor dit moment hanteren, open voor nieuwe, betere inzichten.

De politici die ik dinsdagavond allemaal vol overtuiging zag antwoorden dat ze hun laatste leugen niet konden herinneren, zijn meesters is het beheer van het grijze gebied tussen waarheid en leugen. In zijn electoraal effectbejag en image-building ging Zijlstra net iets te ver. Dat moest politiek afgestraft worden, al was het maar om het imago van eigen onkreukbaarheid krachtig te verdedigen.

 

René Grotenhuis »Lees ook andere artikelen van René Grotenhuis

 

Print Friendly, PDF & Email

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*