Home » Columns » Marshallplan voor Afrika

Foto Tobias Mandt

Marshallplan voor Afrika

We moeten het vluchtelingenprobleem herdefiniëren, zegt René Grotenhuis. Denken in termen van ‘kraan dicht’ dan wel ‘kraan open’ zal geen oplossing bieden. De echte oplossing ligt in Afrika zelf: perspectief voor de 15 à 20 miljoen jonge mensen die jaarlijks overwegen hun continent te verlaten. Dat vraagt een ontwikkelingsinspanning op ongekende schaal: een Marshallplan voor Afrika.

Door René Grotenhuis

En opnieuw is een vluchtelingencrisis in Europa bezworen, maar niet opgelost. Het lijkt erop dat Merkel haar politieke positie heeft gered en dat de nieuwe Italiaanse premier Conte genoeg heeft binnengehaald om de Lega tevreden te houden, terwijl Hongarije en Polen zich nergens toe hebben verplicht. Europa zal proberen de kraan nog verder dicht te draaien, waarna de hulporganisaties zich zullen blijven ontfermen over de druppels die desondanks door blijven komen.

Herdefiniëren

Het wordt hoog tijd dat we het vluchtelingenprobleem herdefiniëren. Het is geen probleem van Europa, maar van Afrika. Dat lijkt op het eerste gezicht een kwestie van afschuiven en wegkijken, maar het maakt de weg vrij voor nieuwe inzichten en oplossingen.

Onlangs publiceerde het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse handel een studie met als conclusie dat Afrika jaarlijks 15 tot 20 miljoen banen nodig heeft om de jeugd een perspectief te bieden. Dat zijn 15 tot 20 miljoen jonge mensen die elk jaar potentieel zullen overwegen buiten Afrika hun toekomst te zoeken als er in het eigen continent geen uitzicht is. Die omvang laat zien dat de toekomst van Afrika niet wordt opgelost via de Middellandse Zee. Het kan alleen opgelost worden als Afrika haar eigen jeugd een toekomst kan bieden.

De Europese aanpak om de kraan zo veel mogelijk dicht te draaien biedt daarom geen oplossing. De oplossing is ook niet de kraan dan maar open te zetten. Dat weet eigenlijk ook wel iedereen, ook de vluchtelingen en opvangorganisaties. Het zou sociaal tot enorme spanningen in Europa leiden en een groot subproletariaat creëren van mensen die in de marge van de samenleving proberen te overleven. En ze hebben in hun landen van herkomst geleerd hoe ze dat moeten doen en kunnen dat dus lang volhouden.

Marshallplan voor Afrika

Er is een Marshallplan voor Afrika nodig dat op een ongekende schaal het continent in staat stelt zich te ontwikkelen en perspectief te bieden. Daarbij gaat het niet om traditionele ontwikkelingssamenwerking, maar om investeringen in de potenties van een continent dat rijk is aan menselijk kapitaal, grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen.

Zolang het debat in Europa gaat over de mensen die Europa willen bereiken en hoe we die tegenhouden of doorlaten, vergeten we het echte probleem. Afrikaanse landen in Noord-Afrika, zoals Marokko en Algerije, hebben terecht geen trek in een rol als bewaker van het dichtdraaien van de kraan en zijn niet geïnteresseerd in geld om die bewakingsrol te spelen. Zij weten heel goed dat dat geen oplossing is voor het echte probleem en dat andere investeringen nodig zijn om die oplossing mogelijk te maken.

Solidariteit én subsidiariteit

Er zijn overal in Europa heel veel mensen die zich inzetten voor vluchtelingen en die terecht geraakt zijn door de beelden van de bootvluchtelingen op de Middellandse Zee. Paus Franciscus roept terecht op met hen solidair te zijn. Maar die solidariteit mag niet de gedachte voeden dat dat een oplossing zou zijn voor de uitdagingen waar het Afrikaanse continent voor staat. De steeds verdere focus op het probleem van de bootvluchtelingen ontneemt ons het zicht op het achterliggende probleem en de oplossingen die daarvoor nodig zijn.

In het katholiek sociaal denken gaat het om solidariteit én om subsidiariteit. Subsidiariteit betekent dat mensen in staat gesteld moeten worden hun eigen capaciteit te gebruiken om hun toekomst te bepalen en om hun problemen op te lossen. En dat is iets ander dan ‘aan hun lot overgelaten’. Solidariteit en subsidiariteit gaan in dat katholiek sociaal denken altijd samen als de twee schalen van een weegschaal. Het vluchtelingenvraagstuk vraagt om solidariteit, maar vooral ook om subsidiariteit. Europa verwacht dit jaar 80.000 vluchtelingen op te vangen. Zij hebben onze solidariteit hard nodig. De andere ruim 19 miljoen hebben ook onze steun keihard nodig om een betere toekomst te realiseren. Voor hen ligt de oplossing niet in Europa, maar in Afrika zelf.

——————-

René Grotenhuis

René Grotenhuis was onder meer algemeen directeur van Cordaid. Hij is voorzitter van de Samenwerkende Hulporganisaties (‘giro 555’) en van de Nederlandse afdeling van de Society for International Development.

Kijk hier voor meer columns van zijn hand.

Print Friendly, PDF & Email

3 reacties

  1. Voor wat onconventionele gedachten over het ontwikkelingsproces in Afrika: bekijk de serie over Afrika op Café Weltschmerz gemaakt door de journaliste Janneke Donkerlo:
    https://www.cafeweltschmerz.nl/
    Met vriendelijke groet,
    Toon van Eijk (tropisch landbouwkundige)

  2. Mathijs Euwema

    Dit is trouwens een interessant artikel in dit verband: https://s.telegraph.co.uk/graphics/projects/Africa-in-100-years/

  3. Mathijs Euwema

    Rene Grotenhuis brengt dit alsof het iets heel nieuws is, dat is het niet. Het probleem met zijn “oplossing” is dat het geen oplossing is. Ontwikkelingshulp heeft de afgelopen 50 jaar miljarden in het continent gestopt, waarschijnlijk het meest langdurige Marshallplan ooit, zonder overtuigende resultaten. De oplossing ligt heel duidelijk niet in nog weer een Marshallplan, maar in het creeren van een meer ‘even level playing field’ (minder handelsbarrieres, e.d.), waarin Afrikaanse landen de concurrentiestrijd met andere landen aan kunnen gaan. Maar vooral weg blijven van de paternalistische en te gemakkelijk gegeven hulp. Dat gaat niet helpen.

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*