Home » Columns » Schuttersputje
Kardinaal Wim Eijk.

Schuttersputje

Columnist René Grotenhuis is nogal verbijsterd over het (zeldzame) interview dat kardinaal Wim Eijk onlangs gaf aan de Gelderlander. Het doet hem denken aan een salvo vanuit een schuttersputje, waarna de schutter zich schielijk terugtrekt. Heeft kardinaal Eijk het misschien opgegeven om betekenisvol leiderschap uit te oefenen in de kerk en vanuit de kerk in de samenleving? 

Door René Grotenhuis

Onlangs gaf kardinaal Eijk een van zijn zeldzame interviews aan de Gelderlander (15 sept 2018). Het was aanleiding voor de ‘Brabantse katholiek’ en VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff voor een scherp antwoord waarin hij liet weten dat dit hem ertoe bracht zich uit te laten schrijven als katholiek.

Ik vond het een nogal verbijsterend interview, maar dat zat niet in de inhoud. De kardinaal bracht niets nieuws ter tafel als het gaat om zijn visie op de kerk. Verbijsterend en onthutsend was de toon en de stijl. Dijkhoff kreeg ervan langs op basis van een verkeerd citaat en kerkverlaters kregen de schuld dat er zoveel kerken moeten sluiten. De individualisering werd aan de schandpaal genageld en daartegenover zette Eijk zijn eigen nostalgische herinneringen aan de gemeenschapszin van de jaren vijftig en de tolerante verzuiling toen priesters nog in toog over straat konden.

Parabel van de herder

Met nogal wat gelijkhebberigheid constateerde Eijk dat zijn sombere voorspelling over de toekomst van de kerk zoals hij die deed in zijn nota van 2014 nog te optimistisch was.

Ik pakte het evangelie erbij met de parabel van de herder die op zoek gaat naar het verloren schaap. Hier is geen herder die op zoek gaat, maar een herder die als portier de ingang van de schaapstal bewaakt en iedereen die binnen wil aan een streng en nauwkeurig onderzoek onderwerpt of hij wel binnen mag. Zo wordt het overigens niet moeilijk je eigen sombere toekomstvoorspelling te verslaan.

Die zelfvoldaanheid blijkt ook als hem naar het seksueel misbruik in de kerk wordt gevraagd. “… Er zijn 2000 klachten afgehandeld, alle compensaties zijn betaald. Er lopen nu nog zeventig zaken. Hoe pijnlijk ook, wij hebben dit adequaat afgehandeld.’’

Ik pak de apostel Paulus er nog maar even bij: het hele lichaam lijdt als een van de ledematen lijdt. Na wat in Pensylvania op tafel kwam en wat binnenkort in Duitsland op tafel komt en na het NRC-verhaal van diezelfde zaterdag 15 september waarin van twintig Nederlandse bisschoppen wordt aangegeven dat ze priesters na seksueel misbruik, daarvan wetend, op andere plekken hebben benoemd, is de constatering dat het adequaat is afgehandeld wel heel erg legalistisch: ja de procedures zijn afgehandeld, de compensatie is betaald, maar het leed is er nog steeds en de diepe wonden die in de samenleving en in de kerk zijn geslagen zijn nog lang niet geheeld.

Totale isolement

Ik kan het interview niet anders lezen dan een bevestiging van het totale isolement waarin de kardinaal zichzelf heeft gemanoeuvreerd. In dat isolement ontwikkelt zich inmiddels een schuttersputjes-mentaliteit: opgesloten in zijn zelf gekozen isolement steekt de kardinaal zo nu en dan zijn hoofd boven het schuttersputje uit, geeft een salvo ten beste en trekt zich weer schielijk terug. Dat isolement is er zowel naar buiten (zie het antwoord van Dijkhoff) maar ook intern.

Ongetwijfeld heeft kardinaal Eijk gelijk als hij wijst op de mensen en gemeenschappen die zijn wijze van geloven en kerk zijn delen en stelt dat zij daarin floreren. Daar is overigens niets mis mee. De brede kerk zal altijd mensen kennen die zich wel voelen bij een bepaalde, strikte vorm van orthodoxie. Maar wie op een gewone zondag naar een gemiddelde geloofsgemeenschap in het bisdom gaat en zou vragen naar hun geloof en beeld van God krijgt een grote diversiteit aan antwoorden waar de kardinaal van zou gruwen. Wie iets verder buiten de grenzen van Europa kijkt, constateert de grote rijkdom en diversiteit in geloof en spiritualiteit binnen die ene wereldkerk.

Er wordt in het interview geen enkele handreiking gedaan naar wie dan ook buiten dit kerk-zijn-naar-Eijks-model. Leiderschap is niet zo moeilijk als je bepaalt dat iedereen die er anders over denkt dan jij niet uit het juiste hout gesneden is. Als de missionarissen in de geschiedenis van de kerk op dezelfde manier zich in onbekend terrein hadden opgesteld was de schaapstal van de wereldkerk klein en dun bevolkt gebleven. De katholieke kerk was nooit een wereldkerk geworden als ze niet de kunst had verstaan zich te verbinden met andere culturen en opvattingen.

Opgegeven

Misschien was het interview ook wel een bevestiging dat kardinaal Eijk het opgegeven heeft om betekenisvol leiderschap uit te oefenen in de kerk en vanuit de kerk in de samenleving. Dat hem niets anders rest dan van tijd tot tijd een salvo ten beste te geven zonder hoop dat het iemand raakt of iets tot stand brengt. Daarmee is zijn leiderschap ook tragisch geworden en verdient hij het in de komende jaren met compassie bejegend te worden.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

2 reacties

  1. Het zou in ieder geval de kerk misschien nog kunnen redden voor de toekomst als de kardinaal ontslag neemt. Tragisch dat de man zelf niet door heeft dat juist zijn gedrag ten opzichte van zijn broeders en zusters niet deugd.
    De kilte en kou die hij heeft ten opzichte van de gelovigen en degenen die lijden onder de kerk is onvoorstelbaar. Geloof nooit dat de goede God dit bedoelde.

  2. Verdient kardinaal Eijk het in de komende jaren met compassie bejegend te worden? Dat is weliswaar een heel christelijke gedachte, maar tegelijkertijd is een tragisch, niet-betekenisvol leiderschap een verspilling van tijd en energie. Kan de kardinaal niet beter ontslag nemen of ontslagen worden, zodat iemand anders een meer betekenisvol leiderschap kan invullen?

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*