Home » Columns » Stadssynode Utrecht
Wat kan de kerk betekenen voor de stad?

Foto Tom Jutte

Stadssynode Utrecht

De katholieke geloofsgemeenschap in Nederland is vanaf de crisis in de jaren zeventig veel met zichzelf bezig geweest. Maar geloven speelt zich niet af in een kerkelijke binnenwereld. “Geloven gaat over alles wat er in een mensenleven gebeurt”, zegt René Grotenhuis. “Geloven wil zeggen: je leven zien in relatie tot God en dat raakt alle dimensies van je bestaan.” In Utrecht is hij betrokken bij de ‘Stadssynode’. Centrale vraag: wat en hoe kan de katholieke geloofsgemeenschap bijdragen aan de toekomst van de stad? De synode wil daarover in gesprek gaan met katholieken en niet-katholieken, met binnen- en buitenkerkelijken.

Door René Grotenhuis

Het onderzoek van God in Nederland van enkele maanden geleden biedt niet veel aanknopingspunten voor optimisme. De kerkbetrokkenheid loopt verder terug en ook spiritualiteit is volgens dat onderzoek op de terugtocht. Wie de onderzoeken God In Nederland vanaf 1965 ziet kan slechts constateren dat de trend van afkalving doorzet en op basis daarvan kun je haast voorspellen wanneer de laatste het licht uit kan doen. Maar ook wie op zondag in een doorsnee rk kerk  zijn blik rond laat gaan en zich probeert voor te stellen hoe het daar over tien jaar uitziet, kan niet om de conclusie heen dat het aantal kerkbetrokken mensen verder af zal nemen.

Ik begon mijn werkzame leven in Utrecht als pastor in de wijk Ondiep. In die tijd waren er 23 parochies met elk een eigen kerk en een eigen pastoraal team. Vorig jaar is een nieuw pastoraal team gevormd dat vrijwel de hele oude stad ten oosten van de A-2 (d.w.z. behalve Leidsche Rijn) onder zijn hoede neemt. Het onvermijdelijke gevolg is een nieuw fusieproces van parochies. Voor sommige vrijwilligers is het de derde die ze meemaken. Onvermijdelijk om organisatorische en financiële redenen, maar net als vorige fusies zal ook deze geen einde maken aan de teruggang en zal het geen magisch antwoord zijn waarmee we het proces van afkalving kunnen keren.

Uniek initiatief

Inmiddels ben ik in Utrecht betrokken bij het initiatief van de Stadssynode. Dat voor Nederland unieke initiatief is vorig jaar door de nieuwe pastoor Ton Huitink genomen. In de ons omringende landen hebben bisdommen het model van de synode als brede consultatie veel ruimer gepraktiseerd om op die manier een basis te leggen voor het pastoraal beleid. Na het pastoraal concilie van Noordwijkerhout (1966-1970) en de crisis die vanaf het begin van de jaren zeventig is gevolgd, is zo’n vorm van brede consultatie in Nederland niet meer gehouden.

Vanaf dat moment is alle energie gaan zitten in de binnenkerkelijke discussie tussen ‘progressieven’ en ‘conservatieven’ en dat heeft ons in een spoor gezet waarin we vooral met elkaar en niet met de buitenwereld in gesprek en discussie zijn. En de laatste vijftien jaar zijn we vooral bezig met het managen van onze krimp, moeizame discussie over parochiefusies en kerksluitingen. De buitenwereld kijkt er naar, laat ons graag aan onszelf en denkt niet dat het voor haar interessant is. We hebben onszelf opgesloten in de kerkelijke binnenwereld en daarmee bevestigd dat geloven zich daarbinnen afspeelt.

Niets is minder waar. Geloven gaat over alles wat er in een mensenleven gebeurt tussen geboren worden en doodgaan: werk, vrije tijd, relatie, opvoeding, sociaal, maatschappelijk en politiek engagement. Het is niet zonder reden dat er katholieke vakbonden hebben bestaan, katholieke sportverenigingen, katholieke ziekenhuizen en verpleeghuizen, katholieke ontwikkelingsorganisaties en dat er nog steeds katholieke scholen bestaan. Geloven, je leven zien in relatie tot God, kleurt alle dimensies van het bestaan en laat zich niet vangen in een gebouw of in een uurtje op zondag.

Stadssynode030

Met Pinksteren lanceren we als Utrechtse initiatiefgroep  daarom de website ‘Stadssynode030’ met daarnaast een Facebookpagina en een Twitteraccount. Het is een uitnodiging aan iedereen, katholiek en niet-katholiek, om haar/zijn gedachten over de toekomst van de katholieke geloofsgemeenschap in de stad van vandaag en morgen te delen. Welke betekenis kan de katholieke gemeenschap hebben,  wat moet zij zijn en doen, welke vorm van nabijheid wordt van haar gevraagd om een bijdrage te leveren aan de toekomst van de stad? We zullen ook in gesprek gaan met andere geloofsgemeenschappen en maatschappelijke organisaties in de wijken van de stad. En het is belangrijk nieuwe verbindingen te leggen met die vormen van katholieke aanwezigheid buiten de parochie: pastores in verpleeghuizen, ziekenhuizen en gevangenissen, kleine kloostergemeenschappen en lekencommuniteiten, katholieke migrantengroepen, het katholiek onderwijs.

Referentie aan het verleden

Overigens zal ook dat initiatief niet het antwoord zijn op getalsmatige teruggang. Het wordt tijd dat we – even sprekend namens kerkbetrokkenen –  elke referentie aan het verleden met veel kerkgebouwen en volle kerken van ons afschudden. Dat is echt verleden, geen heden en al helemaal geen toekomst. We worden er slechts depressief van en het helpt ons niet. Het wordt tijd dat we echt gaan begrijpen dat de buitenwereld niet in ons geïnteresseerd is zolang we ons met onszelf bezig houden en niet duidelijk maken welke boodschap we hebben die betekenisvol kan zijn in de wereld van vandaag. Of de stadssynode een klein begin is van die kanteling? Ik hoop het van harte.

Print Friendly, PDF & Email

3 reacties

  1. Nu het eindrapport klaar en gepubliceerd is, kan eenieder zien dat er hoofdzakelijk organisatorische wensen zijn behandeld. Geloofsinhoudelijk en liturgisch heeft men het laten afweten. Dat is een miskenning van de eigenlijke problematiek die tot leegloop en sluiting van kerken aanleiding geeft. MENSEN GELOVEN HET GELOOF VAN DE AMBTSKERK NIET MEER! Dan moet je dat traditionele geloof niet nog eens omstandig gaan uitleggen, want dat heeft geen effect en dus geen zin. JE MOET HET GELOOFSAANBOD (de taal, de inhoud, het narratief) BIJ DE TIJD BRENGEN en daar eventuele rituelen enz. (gebeds- c.q. meditatievormen en liturgie) bij aanpassen. Pakt men dat niet serieus op, dan verandert er feitelijk niets. De mensen die nu wegblijven zullen er niet door terugkeren, en nieuwe, aspirant gelovigen werf je er niet mee. De stadssynode is wat mij betreft dus een gemiste kans. Maar dat was vooraf al zichtbaar als er alleen mensen openlijk mochten meedoen die uitgekozen werden door de ambtskerk, en de pastoor de opdracht meekrijgt vooral ‘zelf aan het roer te blijven’. Werkelijke vernieuwing krijg je pas als je m.n. je tegenstanders en critici aan het woord laat en m.n. de mensen die weggelopen zijn. Dáár tussen zit het vuur van de Geest, dáár kan men de echte hartenkreten waarnemen, en niet bij de (excusez les mots) de voorspelbare meelopers en sociaal kerkelijk aangepasten die nu hun zegje deden. Die keuze vooraf heeft het eindresultaat bepaald: men kreeg wat men er vooraf heeft ingestopt en toegelaten. Jammer! Volgende keer beter, zullen we maar hopen.

  2. Marcellinus Bruins

    Voorlichting, Public Relations of Propaganda moet op de feiten en de waarheid zijn gebaseerd.
    Dat geldt in hoge mate voor de voorlichting vanuit de kerken.
    De Stadssynode Utrecht is in hoge mate misleidend, onjuist en niet op de feiten gebaseerd, waardoor het de onduidelijkheid vergroot.
    (1) De stadssynode Utrecht negeert de feitelijke stedelijke ordening van Utrecht. Daarmee zorgt ze voor onduidelijkheid en in het maatschappelijk verkeer voor onwerkbaarheid.
    Sinds diverse gemeentelijke herindelingen en samenvoegingen bestaat de Stad Utrecht uit o.a. de volgende kernen: Zuilen, Overvecht, Tuindorp, Utrecht-Centrum, Oog in Al , Kanaleneiland, Hoograven, Tolsteeg, Lunetten, Wilhelminapark, Rijnsweerd, De Uithof, Leidsche Rijn, Vleuten, de Meern, Haarzuilen.
    (2) De stadssynode Utrecht negeert en miskent de feitelijke parochiele indeling van de Stad Utrecht.
    Slechts drie van de zes Utrechtse parochies worden met name genoemd en doen mee, met name: Ludgerus parochie, Martinusparochie, Salvatorparochie (Binnenstadsparochie).
    Drie parochies worden echter helemaal erbuiten gelaten en zelfs niet genoemd: Parochie St. Gerardus Majella (in Lombok, Utrecht West), Parochie Licht van Christus (Leidsche Rijn, Vleuten, De Meern) en last but not least de Studentenparochie (Utrecht is een universiteitsstad).
    Hoe zou u het vinden als u er wel bent, maar volkomen genegeerd en niet genoemd wordt? U zou de stadssynode misschien terecht het predicaat kerkelijke arrogantie op kunnen plakken. De stadssynode leidt – misschien ongewild – tot bestuurlijke versnippering. Wie is er voor de stad Utrecht de vertegenwoordiger van de Utrechtse parochies ?
    (3) Het woord stadssynode is volkomen misplaatst. Een synode is bekend en gedefinieerd als een vergadering van de hoogste kerkleiders. Deze stadssynode voldoet daar niet aan en om die zo te noemen is een teken van kerkelijke arrogantie. Het wordt de hoogste tijd om voor de vergadering van slechts 3 van de zes Utrechtse parochies een andere naam te kiezen. Het is een Kleinstedelijk Utrechts Rooms Katholiek Beraad (KURK-Beraad).
    (4) Ten slotte. Voorlichting en organisatie moeten zoveel als mogelijk transparant en organisatorisch correct zijn. De stadssynode voldoet daar helaas niet aan. Alle betrokkenen wens ik veel inspiratie toe.
    Marcellinus Bruins, adviseur en hogeschooldocent Public Relations, Voorlichting en Marketing.

  3. Ronell Veldhuis

    Ik vind het een dapper initiatief van Pastoor Huitink om een stadssynode te beleggen.
    Hopelijk zorgen alle daaraan verbonden activiteiten, zoals oa deze site met vragenlijst, voor voortschrijdend inzicht en inzet.
    Ik hoop en bid dat er krachten aangeboord worden, jongeren en volwassenen, om te zorgen voor mooie initiatieven en groei van de kerk, tot meerdere eer en glorie van de Heer.

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*