Home » Columns » Verbond

Verbond

Veel relaties in onze samenleving zijn verworden tot consument-producent-relaties. De jongste ING-affaire laat dat goed zien: individuen en instellingen verhouden zich calculerend tot elkaar. Dat is een gemis vindt René Grotenhuis. Wij hebben behoefte aan relaties van lange duur die tegen een stootje kunnen en waarin het verlangen leeft elkaar steeds weer te vinden. Het ‘Verbond’ in de joods-christelijke traditie staat daar model voor. 

Door René Grotenhuis

Er is in de afgelopen jaren heel veel geschreven over de kloof tussen burgers en bestuurders, tussen gewone mensen en mensen die het voor het zeggen hebben. Er wordt gesproken over een crisis in leiderschap en over populisten die zonder respect alles en iedereen aan de schandpaal nagelen.

Wat de afgelopen weken met ING gebeurde is onthullend en onthutsend en het laat de dynamiek zien waarin we verzeild zijn geraakt. Toen de bank twee weken geleden bekend maakte dat het salaris van haar topman met vijftig procent zou stijgen om het in de pas te laten lopen met andere banken, stuitte dat op brede kritiek: de bestuurders van de bank weten niet in welke wereld ze leven. Het besluit is een teken dat ze geen verbinding meer hebben met de samenleving en leven in een ivoren toren. Een paar dagen later echter verborgen diezelfde bestuurders zich achter het maatschappelijk sentiment door het besluit terug te draaien ‘omdat ze de reacties in de samenleving niet goed hadden ingeschat’.

Van een grote afstandelijkheid en arrogantie ten opzichte van de samenleving draait de positie in een paar dagen 180 graden om. Ondertussen zoekt men naar mogelijkheden om die verhoging toch door te voeren, maar dan zonder de ongewenste commotie (en duizenden opzeggingen van rekeninghouders).

Calculeren

Volgens mij gaat het hier over verbinding en verbonden zijn. In de afgelopen decennia zijn de maatschappelijke relaties hun karakter van verbinding, verbond, kwijtgeraakt. We hebben heel veel relaties veranderd in leverancier-consument-relaties. We denken dat die relaties gelijkwaardiger zijn: producent en aanbieder kunnen besluiten met elkaar in zee te gaan, maar ook om dat niet te doen en andere keuzen te maken: we stemmen niet meer op het CDA omdat de pastoor dat zegt, maar we kiezen zelf de partij die het beste onze belangen behartigt.

Wat er gebeurde rond ING past dan ook, ondanks alle publieke verontwaardiging, precies in het heersende discours: als we vinden dat de ene bank het niet goed doet, gaan we gewoon naar een andere toe die beter luistert naar onze wensen en voorkeuren. We switchen ook elk jaar van ziekenfonds of van energieleverancier, afhankelijk van het aanbod. De verbinding is altijd tijdelijk en duurt totdat er een aantrekkelijker aanbod van een ander verschijnt. Voor producenten zoals ING is het vertrek van klanten altijd jammer, maar niet erg als er elders via marketing nieuwe klanten geworven kunnen worden. Zo zijn we over en weer terecht gekomen in ‘wegwerp-relaties’ waarin luisteren naar elkaar en daar rekening mee houden vooral een kwestie van calculeren van kosten en baten is. Dat ING terugkomt op zijn salarisverhoging heeft alles te maken met de berekening van de kosten en baten, niet met de verbinding die het bedrijf met de samenleving heeft.

Verbond

In de joods-christelijke traditie is ‘Verbond’ een centraal gegeven. Het verbond van God met het volk Israël blijft door de eeuwen heen in stand al is het met grote regelmaat spannend, is er over en weer onbegrip. Toch is er altijd het verlangen om elkaar opnieuw te vinden en te bevestigen dat het verbond er is en dat het levensnoodzakelijk is. Het verbond kan tegen een stootje. Verschillen van inzicht, teleurstellingen over wederzijdse verwachtingen blazen het verbond niet op; trouw is er niet ‘zolang als het duurt en het aangenaam is’. Het nieuwe verbond in Jezus van Nazareth voegt aan dat verbond van God en zijn volk een dimensie toe omdat het met het lichaam en bloed bezegeld wordt. Het verbond is in de bijbels-christelijke traditie geen tijdelijke of opportunistische gelegenheidscoalitie, het is een relatie voor de lange duur.

Ik geloof dat er in de samenleving veel behoefte is aan verbinding in de betekenis zoals die vanuit de joods-christelijke traditie wordt aangereikt. Mensen willen meer dan als consumenten gezien worden wier behoefte zo snel mogelijk bevredigd moeten worden. Mensen willen dat er geluisterd wordt, dat ze serieus genomen worden. Ze willen dat die interesse verder gaat dan een kosten baten analyse. Ze weten best dat dat niet automatisch ertoe leidt dat alles wat ze willen en denken, ook zo zal gebeuren. Ze hebben genoeg levenservaring en wijsheid om de weerbarstigheid van het leven te zien.

Daarom is de bijbels-christelijke traditie van het verbond wat mij betreft actueel. Dat is geen ouderwets verhaal dat we inmiddels achter ons kunnen laten, maar hoogst relevant voor de antwoorden op de uitdagingen van vandaag.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

Geef uw reactie

Uw emailadres wordt niet gepubliceerd.Verplichte velden zijn gemarkeerd *

 tekens beschikbaar

*